Rất nhiều áp lực trong cuộc sống không đến từ hoàn cảnh, mà đến từ những “thỏa ước” ngầm mà chúng ta tự đặt ra với chính mình như phải hoàn hảo, phải làm hài lòng người khác, phải giống số đông,…. Mình từng là một người có đời sống nội tâm rất chật vật vì nuôi dưỡng quá nhiều thỏa ước như thế. Vòng lặp bế tắc cứ diễn ra, buộc mình phải tự tìm một lối thoát.
Loay hoay suốt gần 30 năm trưởng thành để thử nghiệm nhiều phương pháp, cuối cùng mình cũng tìm được kim chỉ nam để “cài đặt” lại tâm trí. Mình bắt đầu vận hành cuộc sống dựa trên 4 nguyên tắc từ cuốn sách Bốn Thỏa Ước của tác giả Don Miguel Ruiz. Đây không phải là lý thuyết sáo rỗng, mà là 4 thói quen tư duy thực tế giúp mình cắt đứt suy nghĩ tiêu cực, tìm lại sự tự do nội tâm và bảo vệ sức khỏe trí não.
Nguyên tắc 1: Sử dụng ngôn từ tích cực
Lời nói có sức mạnh định hình hiện thực. Trước đây, mình rất dễ buông lời phán xét làm tổn thương người khác, và tệ hơn là dùng chính thói quen đó để trừng phạt bản thân.
Từ ngày làm mẹ, mình ý thức sâu sắc hơn về cách sử dụng ngôn từ, vì nó ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục con cái. Mình là tấm gương của con. Nếu biết dùng lời nói để nâng đỡ tinh thần, nói những điều tốt đẹp và chấp nhận bản thân, con cũng sẽ học được cách tự đối thoại tích cực như thế. Ngược lại, những lời oán trách, cay đắng không chỉ làm tổn thương người nghe mà còn buộc chính chúng ta phải chật vật dọn dẹp mớ cảm xúc tồi tệ phát sinh sau đó.
Mình dừng ngay việc tự “dán nhãn” tiêu cực. Thay vì tự nhủ: “Mình thật vô dụng khi chỉ ở nhà chăm con”, mình chuyển đổi thành: “Mình đang làm công việc giá trị nhất là vun vén nền tảng gia đình”. Hoặc thay vì dằn vặt: “Hôm nay mình lại mất bình tĩnh với con, mình đúng là một người mẹ tồi”, mình nhẹ nhàng nhắc nhở bản thân: “Hôm nay mình đã cạn kiệt năng lượng. Mình là một người mẹ bình thường được phép mệt mỏi, mình sẽ hít thở sâu, nghỉ ngơi và làm tốt hơn vào ngày mai”. Sẽ luôn có ý nghĩa trong mọi trường hợp để chúng ta dừng lại và thay đổi góc nhìn tích cực hơn.
Nguyên tắc 2: Không cho phép bản thân bị ảnh hưởng
Những gì người khác nói và làm là hình chiếu thực tại của chính họ, không phải là thước đo giá trị của bạn.
Trong quá khứ, mình cực kỳ dễ bị ảnh hưởng bởi ý kiến xung quanh. Ai khen giỏi hay chê dở, mình đều để bụng và tự dằn vặt. Nhưng sự thật là, những lời nhận xét đó thường chỉ dựa trên góc nhìn và hiểu biết cá nhân của họ, đôi khi chỉ để lấp đầy khoảng trống giao tiếp.
Khi có ai đó (người quen, họ hàng) nhận xét không hay về quyết định nghỉ việc hay cách mình chăm con, mình hiểu rằng đó chỉ là lăng kính của họ. Mình không cần phải tổn thương hay xù lông phòng thủ. Buông bỏ sự bận tâm này chính là chìa khóa lớn nhất để sống tự do.
Nguyên tắc 3: Đừng bao giờ tự suy diễn
Chúng ta thường tự biên kịch những câu chuyện trong đầu, tin đó là sự thật và rồi bực dọc vô cớ. Phần lớn rắc rối của mình từng đến từ thói quen xấu này. Khi đối mặt với điều chưa rõ ràng, thay vì đặt câu hỏi, chúng ta lại chọn cách đồn đoán để thỏa mãn nhu cầu “muốn biết” của cái tôi.
Thói quen này len lỏi vào mọi ngóc ngách cuộc sống. Ví dụ, khi con gái khóc lóc không chịu ăn, thay vì quan sát xem con có đang mệt mỏi hay khó chịu ở đâu không, người mẹ lại vội quát mắng vì cho rằng con ngỗ ngược. Hoặc một người bạn chơi đã lâu, nhưng một ngày đẹp trời bạn không cười và cũng không tập trung khi nói chuyện với mình, thay vì hỏi trực tiếp vấn đề của đối phương, mình lại nghĩ trong bụng có lẽ người đó không thích nói chuyện với mình nữa rồi tự tạo khoảng cách với họ.
Có vô vàn kịch bản để chúng ta có thể vẽ ra để trả lời cho những thắc mắc của mình. Tiếc thay là với sự hiểu biết hạn hẹp của bản thân, và sự phong phú trong khả năng có thể xảy ra của hoàn cảnh, con người. Mọi sự phỏng đoán của chúng ta đều có thể sai lệch và đi quá giới hạn.
Đôi khi, sự suy diễn đó không chỉ được giữ riêng tư mà còn được kể lể, than phiền trong các cuộc trò chuyện như là một sự thật. Và như tác giả có nhắc đến trong cuốn sách, đó là thói quen “ngồi lê đôi mách”. Cách mà người ta truyền chất độc cho nhau một cách tự nhiên và vô thức.
Cách mà mình hạn chế được sự phiền toái trong cuộc sống, và xây dựng một cuộc sống nhẹ nhàng hơn chính là hạn chế bản thân rơi vào các cuộc trò chuyện “ngồi lê đôi mách” này, mình không phán xét, không bình luận hay phỏng đoán sự việc hay người khác. Nếu cần thiết mình sẽ đặt câu hỏi để tìm câu trả lời, hoặc nếu không thì chỉ cần vậy là đủ, không cần suy luận dựa trên niềm tin cá nhân.
Nguyên tắc 4: Luôn cố gắng hết sức
“Hết sức” không phải là một đường thẳng cố định; nó thay đổi theo từng ngày, từng khoảnh khắc, tùy thuộc vào sức khỏe và tâm trạng.
Nhiều người lầm tưởng “hết sức” là phải hoàn thành mục tiêu bằng mọi giá, bất chấp cơ thể đã kiệt quệ, để rồi bực dọc đổ lỗi cho hoàn cảnh, con cái, hoặc tự trách mình thất bại. Cố gắng cực đoan như vậy chỉ bào mòn niềm vui và đánh mất ý nghĩa thực sự của cuộc sống.
Với mình, có những ngày “hết sức” là viết trọn vẹn một bài blog và tập xong một bài yoga. Nhưng vào những ngày con ốm, quấy khóc, “hết sức” chỉ đơn giản là giữ cho bản thân đủ bình tĩnh để không cáu gắt với con. Khi biết chấp nhận sự “đủ tốt” của ngày hôm nay, mình không còn cảm giác day dứt hay tội lỗi nữa.
Kết lại
Thực hành 4 nguyên tắc này không phải chuyện ngày một ngày hai. Đó là một quá trình liên tục “hiện diện” và quan sát tâm trí mỗi ngày. Không phải lúc nào mình cũng làm đúng hoàn toàn, mình vẫn phạm sai lầm. Nhưng quan trọng là mình nhận ra, tự điều chỉnh cho lần sau, vấp ngã rồi lại đứng lên. Khi bạn thay đổi cách phản ứng với thế giới, thế giới tự nhiên sẽ nhẹ nhàng và dễ thở hơn rất nhiều.